مردم، انقلاب و سنت های الهی

10:45 1396/09/23 :: شناسه مطلب:726
تاریخ انقلابها وبخصوص نهضتهای اسلامی ثابت نموده است که هرگاه مردم واردمبارزه شده اندآن انقلاب ونهضت به پیروزی رسیده است وهرگاه همراهی نکرده اندبه شکست انجامیده
مردم

مردم، انقلاب و سنت های الهی

یادداشت سردبیر

جواد محمدلو

اصولا در بررسی انقلاب ها، مطالعه دو عامل اساسی یعنی رهبری و مردم از اهمیت زیادی برخوردار است. به استثنای کودتاهای نظامی که توسط عده معدودی صورت می گیرد در بقیه تحولات سیاسی ـ اجتماعی نقش مردم به صورت بارز و آشکاری مشاهده می گردد.

در ایران به جز عدّه معدودى که وابستگى بسیار نزدیک به رژیم شاه داشتند و منافع و بقاى آن ها بستگى به دوام آن رژیم داشت، دیگر اقشار و طبقات جامعه اعم از کشاورز، کارگر، اصناف، کارکنان دولت، دانشجویان و دانش آموزان شهرى و روستایى در همه نقاط کشور با هم قیام کردند و بدون آن که به ائتلاف و یا تفاهم بر سر خواسته هاى متفاوت گروه ها نیازى پیدا شود همه هم صدا، شعارهایى واحد مى دادند. تبلور عینى این وحدت و یک پارچگى را مى توان در تظاهرات روزهاى عیدفطر، تاسوعا و عاشورا در سال ۵۷ در تهران دید. همین حضور گستره مردم در انقلاب بود که باعث تعجب جهانیان گردید بطوری که هرکدام از آنها به فراخور شاخت خود در باره این حضور اظهار نظر کرده اند. برای مثال «میشل فوکو»نویسنده مشهور فرانسوی در باره شرکت مردم در انقلاب تعبیر جالبی دارد او می گوید: اراده جمعی تا کنون به چشم دیده نشده است و من شخصا فکر می کردم که اراه جمعی مانند خدا یا روح، هرگز به چشم دیده نمی شود... ولی ما در تهران و در تمام ایران، اراده جمعی ملتی را دیدیم. این در خور تجلیل از چیزی نیست که هر روز دیده شود. این اراده جمعی که در تئوریهای ما همیشه کلی است در ایران در یک عینیت مطلقا روشن و معین ثابت مانده است.

تاریخ انقلابها وبخصوص نهضتهای اسلامی ثابت نموده است که هرگاه مردم وارد مبارزه شده اند آن انقلاب ونهضت به پیروزی رسیده است وهرگاه همراهی نکرده اند به شکست آن نهضت انجامیده است. برای مثال پیامبر گرامی اسلام تا زمانی که در مکه بودند و وفاداری مردم را به دنبال نداشت قادر نشدند اهداف عالیه خود را پیاده کنند و یا حضرت علی (ع) به خاطر نداشتن نیروی مردمی به مدت 25 سال خانه نشین شدند. اسـتمرار هـر جنبـشى، متوقف بـر زنده نگاه داشتن انگیزه هاى اولیه و اصلى آن جـنبـش است. انگیزه هاى اصلى مردم مسـلمان ایران در رویارویى با رژیم طاغوت، نیز عبـارت بـودند از: استقلال فرهنگى، آزادى سیاسى و جـمهورى اسلامى. بـا تـحلیل دقیق این انگیزه ها در مرحله نظر و سپس برنامه ریزى عملى براى پیاده کردن آن ها در سطح اجتماع، مى توانیم تـداوم انقلابـمان را تـا ابـد تـامین نماییم.

سنت های الهی و مردم

در قرآن کریم کلمه «سنت» شانزده بار در یازده آیه به کار رفته است که به استثنای یک مورد همواره سنت الهی مقصود بوده است. سنت های الهی دارای خصوصیات ویژه ای هستند. مهم ترین خصوصیت آن ها که صریحاً در قرآن ذکر شده این است که قابل تغییر و تبدیل نیستند: «لا تَجِدُ لِسُنَّتِنا تَحویلاً» (اسراء / 77) و آیاتی چون فاطر/ 43 و احزاب / 62 . ممکن است برخی از سنت های الهی بر برخی دیگر در بعضی موارد حاکم باشند و آن ها را دستخوش تغییر قرار دهند. مثلاً سنت پذیرش توبه تا قبل از حتمی شدن عذاب الهی، بر سنت عذاب حاکم است و اگر هنوز عذابْ حتمی نشده توبه قابل پذیرش است، آن چنان که در قرآن آمده است: «قُل لِلَّذینَ کَفرُوا ان یَنتَهوا یُغفَر لَهم ما قد سَلَف و ان یَعُودوا فَقَد مَضَت سُنَّتُ الأوّلین»؛ انفال/38 .

سنت های الهی در یک تقسیم بندی به دو دسته تقسیم می شوند: 1ـ سنت های مطلق: سنت هایی هستند که متوقف بر چیزی نیستند و در واقع قوانین اساسی آفرینش و تدبیر انسان هستند لذا ثابت و عمومی هستند و به عبارت دیگر این سنت ها استثناپذیر نیستند و شامل همه انسان ها و دائمی و همیشگی هستند و هیچ سنت دیگری نمی تواند بر آن ها حاکم شود. 2ـ سنت های مقید: سنت هایی هستند که تحقق آن ها متوقف بر مقدماتی است که فراهم ساختن آن مقدمات در اختیار انسان است این سنت ها قابل تغییر و تبدیل هستند و ممکن است بعضی از آن ها بر بعضی دیگر، در شرایط خاص، مقدم باشند. یکی از سنت های مطلق خواند متعال، سنت عدم تقدیم و تأخیر مرگ در صورت فرا رسیدن اجل است. اگر چه اجل تغییر می کند اما هر گاه اجل حتمی انسان سر برسد هیچ چیزی آن را تغییر نمی دهد: «اِنَّ اللّه لا یُغَیِّرُ ما بِقَومٍ حَتّی یُغَیِّروُا ما بِأنفُسِهِم»؛ رعد / 11، اعراف/ 34 و نحل/ 61 و حجر / 4و5.

چکیده آیه «ان الله لا یغیر ما بقوم...» این است که خداوند چنین مقرر کرده که نعمت ها و موهبت هایی که به انسان می دهد مربوط به حالات روحی روانی و رفتار خود انسان باشد، که اگر آن حالات موافق با فطرتش ادامه یافت آن نعمت ها و موهبت ها هم جریان داشته باشد. مثلاً اگر مردمی به خاطر استقامت فطرتشان به خدا ایمان آورده و عمل صالح کردند به دنبال آن نعمت های دنیا و آخرت بر آن ها سرازیر شود، همچنان که فرموده است: «وَ لَو أنَّ أهلَ القُری آمَنوا و اتَّقَوْا لَفَتَحنا عَلَیهِم بَرَکاتٍ مِن السَّماء و الأرضِ وَ لکن کَذَّبُوا»؛ اعراف/96. و مادامی که آن حالت در دل های ایشان دوام داشته باشد این وضع هم از ناحیه خدا دوام یابد. البته ممکن است از آیه، عمومیت برداشت شود یعنی نقمت را هم شامل شده چنین افاده کند که: میان تمامی حالات انسان و اوضاع خارجی ـ چه در جانب خیر و چه در جانب شر ـ یک نوع تلازم است، پس اگر مردمی دارای ایمان و اطاعت و شکر باشند خداوند هم نعمت های ظاهری و باطنی اش را به ایشان ارزانی بدارد و همین که ایشان وضع خود را تغییر دادند و کفر ورزیدند خدا هم نعمت خود را به نقمت مبدل کند و همین طور دچار نقمت باشند تا خود را تغییر دهند. و لیکن ظاهر سیاق با این عمومیت مساعد نیست مخصوصاً دنباله آن، که «وَ إذا أرادَ اللّهَ بِقَومٍ سُوءً فَلا مَرَدَّ لَه» و این خود بهترین شاهد است بر این که مقصود از «ما بقوم»، نعمت قبلی ایشان است نه اعم از نعمت و نقمت. بنابراین معنای آیه این می شود که: وقتی خداوند برای مردمی بدی بخواهد (که البته نمی خواهد مگر آن که ایشان خود را تغییر دهند و از زی عبودیت و مقتضیات فطرت خارج شوند) هیچ کس نیست که از شقاوت و نقمت و یا عذاب آن ها جلوگیری به عمل آورد.

بنابراین از همه آن چه گذشت این معنا روشن گردید که آیه شریفه این معنا را افاده می کند که برای هر فردی از افراد مردم، به هر حال که بوده باشند، معقِّب هایی هستند که ایشان را در مسیری که به سوی خدا دارند تعقیب می نمایند و از پیش رو، و از پشت سر، در حال حاضر و در حال گذشته، به امر خدا حفظشان می کنند و نمی گذارند حالشان به هلاکت و یا فساد و یا شقاوت، که خود امر دیگر خداست، متغیر شود و این امر دیگر که حال را تغییر می دهد وقتی اثر خود را می گذارد که مردم خود را تغییر دهند. در این هنگام است که خدا آن چه از نعمت به ایشان داده تغییر می دهد و بدی را برایشان می خواهد.

سنت ها الهی و انقلاب اسلامی

با توجه به آیاتی که بیان کردیم می توان به آینده انقلاب اسلامی نیز از منظر این سنت ها اشاره کرد. انقلاب نیز به مثابه یه عضو زنده و پویا، دارای اوج و فرودی است که اگر درمسیر فطرت خود با همان انگیزه های پیشین قدم بردارد، یقینا همیشه در اوج و رو به کمال خواهد بود ولی اگر رفته رفته از آرمانهای اصلی خود فاصله بگیرد و فطرت خود را گم بکند، کم کم رو به اضمحلال خواهد گذاشت. مهمترین مساله ای که در این سنت اشاره شده و نباید از یاد دولتمردان و مسئولین ما فراموش شود، مردم داری است. خدمت به مردمی که خود انقلاب را به وجود آورده اند و همیشه پشتیبان آن بوده اند، یکی از وظایف اصلی دولتمردان است که حضرت امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری (دام ظله) بارها به مناسبت های مختلف به آن اشاره کرده اند: «توجه دارند آقایان كه تا ملت دركارنباشد، نه ازدولت ونه ازاستانداران كاری نمی آید... ازاین جهت همه مان وشما آقایان همه و آنهایی كه دراختیار شما هستند، همه باید كوشش بكنید كه رضایت مردم راجلب بكنید، در همه امور... اینك دولت ایستاده است و به خوبی دارد عمل می كند. برای این است كه مردم هستند،كمك مردم است، هر جا هر نقیصه ای پیدا می شود مردم دنبالش هستند، برای رفعش دنبال هستند ...... امروز مردم می دانند كه دولت ازخودشان است و انتخابات هم از خودشان است. شما باید كوشش كنید كه این چیزی كه الان در ذهن مردم هست، كه دولت را از خودشان می دانند....... از دل آنها بیرون نرود.» ( صحیفه امام،ج18،صص379–378)

 

افزودن دیدگاه

CAPTCHA
سوال امنیتی
لطفا پاسخ سوال را بنویسید.